Kimyasal Dozaj Pompası Seçimi: Hangi Kimyasala Hangi Malzeme Uyar?

Endüstriyel Vana ve Pompa Rehberleri
21-05-2025 12:05
Kimyasal Dozaj Pompası Seçimi: Hangi Kimyasala Hangi Malzeme Uyar?

Kimyasal dozajlamada pompa seçimini belirleyen asıl kriter debi ya da basınç değil, dozajlanacak kimyasalın kendisidir. Debi ve basınç yanlış seçilirse dozaj tutmaz; malzeme yanlış seçilirse pompa haftalar içinde sızdırır. İlki ayarla düzeltilir, ikincisi düzeltilmez.

Bu rehber, kimyasala göre gövde, diyafram ve conta seçimini anlatır. Debi hesabı, karşı basınç ve kontrol tipi gibi mekanik konular için dozaj pompası seçim rehberine, modeller için dozaj pompası kategorisine bakabilirsiniz.

Islak Parçalar: Kimyasalın Dokunduğu Her Şey

"Pompa kimyasala dayanıklı mı?" sorusu eksiktir. Doğru soru şudur: kimyasalın temas ettiği parçaların hepsi dayanıklı mı? Bir dozaj hattında ıslak parçalar şunlardır:

Parça Yaygın malzemeler Uyumsuzlukta ne olur
Pompa kafası PVDF, PP, PVC, 316L paslanmaz Şişme, çatlama, renk değişimi; ileri aşamada gövdeden sızıntı
Diyafram PTFE kaplı Sertleşme ve yırtılma; kimyasalın tahrik tarafına geçmesi
Çekvalf yuvaları ve contalar FKM (Viton), EPDM Şişme veya gevrekleşme; geri kaçak ve sessiz dozaj kaybı
Emiş filtresi ve enjeksiyon valfi PVDF, PVDF-T Kırılma; tank içinde veya hat üzerinde parça kopması
Emiş ve basma hortumları PVC (emiş), PE (basma) Sertleşme, çatlak, hat üzerinde damlama

Sahada en sık görülen hata, pompa gövdesini doğru seçip kurulum kitini standart bırakmaktır. Dip filtresi ve enjeksiyon valfi de kimyasalla aynı yoğunlukta temas eder; gövdeyle uyumsuz bir kit, pompa sapasağlamken hattı sızdırır.

Malzemelerin Karakteri

Malzeme seçiminde ezberlenecek bir liste yoktur, ama her malzemenin bir karakteri vardır:

Malzeme Güçlü olduğu yer Zayıf olduğu yer
PVDF En geniş kimyasal direnç; asitler, oksitleyiciler ve yüksek sıcaklık Güçlü bazlarda ve bazı aminlerde sınırlanır; en pahalı seçenek
PP (polipropilen) Birçok asit ve bazda ekonomik çözüm Güçlü oksitleyicilerde ve yüksek sıcaklıkta; UV altında yaşlanır
PVC Seyreltik asit ve baz çözeltilerinde ekonomik Sıcaklık sınırı düşük; birçok organik çözücüde kullanılamaz
PTFE Pratikte en geniş direnç; bu yüzden diyafram kaplaması olarak kullanılır Mekanik olarak yumuşaktır; taşıyıcı bir gövdeye ihtiyaç duyar
316L paslanmaz Organik kimyasallar, yüksek basınç ve sıcaklık Klorür ve hipoklorit — noktasal korozyon yapar; klor dozajında kullanılmaz
FKM (Viton) Asitler, yağlar, hidrokarbonlar, yüksek sıcaklık Güçlü bazlar (kostik), aminler ve ketonlar
EPDM Bazlar, su bazlı çözeltiler, alkoller, polar kimyasallar Yağ, yakıt ve hidrokarbonlar

Son iki satır bu tablonun en pratik bilgisidir: FKM ile EPDM birbirinin yerine geçmez, neredeyse birbirinin zıddıdır. FKM'nin güçlü olduğu yerde EPDM zayıf, EPDM'nin güçlü olduğu yerde FKM zayıftır. "Elimizde Viton var, o da olur" cümlesi kostik dozajlayan bir hatta doğrudan arıza demektir.

Tablo genel eğilimleri gösterir; kesin karar her zaman üreticinin kimyasal uyumluluk tablosuyla ve konsantrasyon değeriyle birlikte verilir. Aynı malzeme, aynı kimyasalın seyreltik hâlinde uygunken derişik hâlinde uygun olmayabilir.

Aynı malzeme mantığı kimyasal transferinde kullanılan havalı diyaframlı pompaların gövde ve diyafram seçiminde de geçerlidir.

Kimyasal Bazında Seçim

Kimyasal Belirleyici özelliği Seçimde öne çıkan
Sodyum hipoklorit (klor) Güçlü oksitleyici; bekledikçe gaz salar; paslanmaza zarar verir PVDF kafa, PTFE diyafram; gaz birikimine karşı önlem — aşağıdaki bölüme bakınız
Sülfürik asit Davranışı konsantrasyona göre tamamen değişir; derişik hâli su çeker ve ısı üretir PVDF kafa; conta seçimi konsantrasyon bildirilmeden yapılamaz
Hidroklorik asit (tuz ruhu) Buharı da aşındırıcıdır; çevredeki metal parçaları da etkiler PVDF kafa; paslanmaz kullanılmaz; tank ve pompa çevresi havalandırılır
Sodyum hidroksit (kostik) Güçlü baz; soğukta kristalleşip hattı tıkayabilir Conta tarafında FKM uygun değildir; EPDM yönüne gidilir
Flokülant / polimer Viskoz ve kaygan; emişi zorlaştırır, çekvalflerde film bırakır Düşük strok frekansı, geniş emiş hattı, kısa emiş mesafesi
Antiskalant (kireç önleyici) Genellikle uyumlu; sorun kimyasaldan çok çok düşük debiden çıkar Küçük strok hacimli, düşük debili model; dozajın doğrulanması
Sıvı gübre Yoğun çözelti; sıcaklık düştüğünde kristalleşir Geniş geçişli emiş hattı; mevsimsel sıcaklık aralığı sorulmalı
Hidrojen peroksit Güçlü oksitleyici; bazı metallerle temasta bozunur ve gaz açığa çıkarır PVDF kafa, PTFE diyafram; metal ıslak parçadan kaçınılır
Deterjan ve CIP kimyasalları Asidik ve bazik döngüler dönüşümlü çalışır; köpük yapar İki döngü için ayrı pompa; deterjan/durulama kurulum kiti seçenekleri

Doğuş Pnömatik'te sunulan SEKO serilerinde standart ıslak parça yapısı PVDF pompa kafası ve PTFE kaplı diyaframdır; conta tarafında FKM ve EPDM seçenekleri, kurulum kitinde ise PVDF ve PVDF-T alternatifleri bulunur. Deterjan ve durulama uygulamaları için ayrı kurulum kiti seçenekleri mevcuttur.

Klor Dozajında Gaz Kilitlenmesi

Sodyum hipoklorit kimyasal olarak kararsızdır ve zamanla kendiliğinden bozunarak gaz salar. Bu gaz pompa kafasında birikir; diyaframın ittiği hacmi doldurduğu için pompa dönmeye devam eder ama sıvıyı itemez. Sahada bu durum "pompa çalışıyor ama klor gitmiyor" diye tarif edilir ve genellikle pompa arızası sanılır.

Çözüm pompayı büyütmek değildir. Yapılacaklar sırasıyla:

  • Emiş hattını yukarı doğru eğimli çekmeyin. Hattın tepe yaptığı her nokta gaz kabarcığının takıldığı bir cep oluşturur. Emiş, tanktan pompaya doğru mümkün olduğunca düz ve kısa olmalıdır.
  • Pompayı tank seviyesinin altına veya yanına yerleştirin. Emiş yükseldikçe gaz ayrışması artar.
  • Kafadaki gazın tahliye edilebildiği bir yapı kullanın. Havası alınabilen pompa kafaları bu sorun için tasarlanmıştır.
  • Çözelti tazeliğini gözetin. Beklemiş ve sıcak ortamda durmuş hipoklorit hem daha çok gaz salar hem etkinliğini kaybeder; tank boyutu haftalık tüketime göre seçilmelidir.

Gaz salma eğilimi çok yüksekse akışkanın yalnızca bir hortuma temas ettiği peristaltik tip de değerlendirilebilir. Klor uygulamalarına uygun model seçenekleri için dozaj pompası kategorisine bakabilirsiniz.

Asit Dozajında Kurulum Önlemleri

Asit dozajında malzeme seçimi kadar kurulum da belirleyicidir:

  • Buhar da aşındırır. Özellikle hidroklorik asitte tank ağzından çıkan buhar, çevredeki pano, kablo kanalı ve metal konstrüksiyonu zamanla yer. Tank kapalı tutulmalı, bölge havalandırılmalıdır.
  • Asit ve klor asla yan yana verilmez. Sodyum hipoklorit ile asidin teması zehirli gaz açığa çıkarır. İki kimyasal ayrı tanklardan, ayrı pompalarla ve hat üzerinde birbirinden yeterince uzak noktalardan dozajlanmalıdır.
  • Dökülme kabı (bund) öngörülmelidir. Tank hacmini alabilecek bir toplama kabı, sızıntının zemine ve kanala ulaşmasını engeller.
  • Seyreltme yapılacaksa asit suya eklenir, su aside değil. Tersi durumda açığa çıkan ısı sıçramaya yol açar.

Viskoz ve Partiküllü Kimyasallar

Flokülant, polimer ve yoğun gübre çözeltileri gibi viskoz akışkanlarda sorun kimyasal uyumluluk değil, emiştir. Diyafram geri çekildiğinde kafanın dolması için belirli bir süre gerekir; viskoz sıvı bu süreye yetişemezse kafa tam dolmaz ve pompa nominal debisinin altında çalışır — üstelik bu, ayarlardan anlaşılmaz.

Önlem Nedeni
Strok frekansını düşür, strok hacmini büyüt Kafanın dolmasına daha uzun süre tanır
Emiş hattını kısalt ve çapını büyüt Emiş direncini düşürür
Pompayı tank seviyesinin altına al Sıvı kafaya kendi ağırlığıyla dolar
Elektromekanik (motorlu) tipe geç Daha güçlü ve daha yavaş strok üretir
Emiş filtresini büyük gözenekli seç Viskoz sıvıda ince filtre emişi tamamen kesebilir

Partikül içeren veya çökelti yapan çözeltilerde ek bir risk vardır: çekvalf yuvasına oturan tek bir tanecik kalıcı geri kaçak yaratır. Bu tip akışkanlarda emiş filtresi, tank karıştırıcısı ve periyodik yıkama kurulumun parçası olmalıdır.

Konsantrasyon ve Sıcaklık Neden Sorulur?

Kimyasalın adı tek başına yeterli bir bilgi değildir. İki değer daha sorulur ve ikisi de seçimi değiştirir:

  • Konsantrasyon. Aynı kimyasalın seyreltik ve derişik hâli farklı malzeme ister. Seyreltik çözelti için uygun olan bir conta, derişik çözeltide birkaç haftada şişip görevini bırakabilir. Bu yüzden "asit dozajlayacağım" değil, "%X'lik sülfürik asit dozajlayacağım" bilgisi gerekir.
  • Sıcaklık. Kimyasal direnç sıcaklıkla düşer: oda sıcaklığında uyumlu bir malzeme, 50 °C'de uyumsuz hâle gelebilir. Ayrıca soğuk taraf da önemlidir — kostik ve yoğun gübre çözeltileri düşük sıcaklıkta kristalleşerek hattı tıkar. Dışarıda duran bir tank için yılın iki ucundaki sıcaklık birlikte değerlendirilir.

Endüstrilere Göre Tipik Kimyasal ve Malzeme Eşleşmesi

Arıtma tesislerinde kimyasal dozajla birlikte kullanılan havalandırma ekipmanı için blower nedir yazısına bakın.
Endüstri Tipik kimyasal Seçimde belirleyici olan
Su arıtma ve şebeke Hipoklorit, asit/baz, koagülant Oksitleyici direnç + gaz kilitlenmesi önlemi
Yüzme havuzu Klor ve pH düzenleyici İki kimyasalın ayrı pompa ve ayrı enjeksiyon noktasından verilmesi
Kazan ve soğutma kulesi Antiskalant, korozyon önleyici, biyosit Çok düşük debide doğru dozaj ve dozajın doğrulanması
Ters ozmoz (RO) Antiskalant, klor giderici Kesintisiz ve doğrulanabilir dozaj; membran koruması
Gıda ve içecek CIP asidi ve bazı, dezenfektan Asidik ve bazik döngü için ayrı pompa ve uygun kurulum kiti
Tekstil Boya, kostik, yardımcı kimyasal Kostikte FKM'den kaçınma; boyada partikül ve viskozite
Tarım ve sera Sıvı gübre, asit Kristalleşme riski; mevsimsel sıcaklık aralığı
Araç yıkama Deterjan, cila, kurutma yardımcısı Köpüklü akışkan; deterjan/durulama kurulum kiti

Teklif Öncesi Hazırlanacak Beş Bilgi

Doğru kimyasal dozaj pompası seçimi için ihtiyaç duyulan bilgi listesi kısadır. Bu beş kalem hazırsa seçim tek görüşmede netleşir:

# Bilgi Neyi belirler
1 Kimyasalın adı ve konsantrasyonu Gövde, diyafram, conta ve kurulum kiti malzemesi
2 Ortam ve akışkan sıcaklığı (yazın ve kışın) Malzeme dayanımı ve kristalleşme riski
3 Gereken dozaj debisi (l/h) Pompa büyüklüğü ve strok yapısı
4 Enjeksiyon noktasındaki karşı basınç (bar) Gerçekte elde edilecek debi
5 Tank ile enjeksiyon noktasının konumu Sifonlama riski, emiş yüksekliği, karşı basınç valfi ihtiyacı

Uygulamanız için doğru malzeme kombinasyonunu birlikte belirlemek isterseniz bizimle iletişime geçebilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Kimyasal dozaj pompası seçiminde en belirleyici kriter nedir?

Debi ve basınç değil, dozajlanacak kimyasalın kendisidir. Debi yanlış seçilirse ayarla düzeltilebilir; ıslak parça malzemesi yanlış seçilirse pompa haftalar içinde sızdırır ve bu düzeltilemez. Bu yüzden seçim, kimyasalın adı ve konsantrasyonu bilinmeden yapılamaz.

Islak parçalar hangileridir?

Kimyasalın temas ettiği tüm parçalardır: pompa kafası, diyafram, çekvalf yuvaları ve contalar, emiş filtresi, enjeksiyon valfi, emiş ve basma hortumları. Sahada en sık yapılan hata pompa gövdesini doğru seçip kurulum kitini standart bırakmaktır — uyumsuz bir dip filtresi veya enjeksiyon valfi, pompa sağlamken hattı sızdırır.

FKM (Viton) ile EPDM contanın farkı nedir?

İkisi birbirinin yerine geçmez, neredeyse birbirinin zıddıdır. FKM asitlerde, yağlarda ve hidrokarbonlarda güçlüdür ama güçlü bazlarda, aminlerde ve ketonlarda zayıftır. EPDM ise bazlarda, su bazlı çözeltilerde ve alkollerde güçlü, yağ ve yakıtta zayıftır. "Elimizde Viton var, o da olur" yaklaşımı kostik dozajlayan bir hatta doğrudan arıza demektir.

Klor dozajında pompa çalışıyor ama dozaj yapmıyorsa ne yapmalı?

Sodyum hipoklorit zamanla bozunarak gaz salar; bu gaz pompa kafasında birikip diyaframın ittiği hacmi doldurur ve pompa sıvıyı itemez. Çözüm pompayı büyütmek değildir: emiş hattı düz ve kısa çekilmeli, pompa tank seviyesinin altına veya yanına yerleştirilmeli, kafadaki gazın tahliye edilebildiği bir yapı kullanılmalı ve tank hacmi haftalık tüketime göre seçilerek beklemiş çözeltiden kaçınılmalıdır.

Klor dozajında paslanmaz çelik kullanılabilir mi?

Hayır. 316L dahil paslanmaz çelikler klorür ve hipoklorit varlığında noktasal (pitting) korozyona uğrar; yüzey sağlam görünürken derinlemesine delinme oluşur. Klor dozajında ıslak parçalar plastik esaslı seçilir: pompa kafasında PVDF, diyaframda PTFE kaplama standart tercihtir.

Neden kimyasalın konsantrasyonu soruluyor?

Çünkü aynı kimyasalın seyreltik ve derişik hâli farklı malzeme ister. Seyreltik çözeltide sorunsuz çalışan bir conta, derişik çözeltide birkaç hafta içinde şişip görevini bırakabilir. Sıcaklık da aynı nedenle sorulur: kimyasal direnç sıcaklıkla düşer, oda sıcaklığında uyumlu bir malzeme 50 °C'de uyumsuz hâle gelebilir.

Flokülant gibi viskoz kimyasallarda neye dikkat edilmeli?

Sorun kimyasal uyumluluk değil emiştir: viskoz sıvı, diyafram geri çekildiğinde kafayı yeterince hızlı dolduramaz ve pompa nominal debisinin altında çalışır — üstelik bu ayarlardan anlaşılmaz. Önlemler: strok frekansını düşürüp strok hacmini büyütmek, emiş hattını kısaltıp çapını büyütmek, pompayı tank seviyesinin altına almak, gerekiyorsa elektromekanik tipe geçmek ve emiş filtresini büyük gözenekli seçmek.

Asit ve klor aynı hatta dozajlanabilir mi?

İkisi asla temas ettirilmemelidir; sodyum hipoklorit ile asidin teması zehirli gaz açığa çıkarır. Ayrı tanklardan, ayrı pompalarla ve hat üzerinde birbirinden yeterince uzak enjeksiyon noktalarından verilmelidir. Asit tarafında ayrıca tank kapalı tutulmalı, bölge havalandırılmalı ve tank hacmini alabilecek bir dökülme kabı öngörülmelidir.

Teklif almak için hangi bilgileri hazırlamalıyım?

Beş kalem yeterlidir: kimyasalın adı ve konsantrasyonu, ortam ve akışkan sıcaklığı (yazın ve kışın), gereken dozaj debisi (l/h), enjeksiyon noktasındaki karşı basınç (bar) ve tank ile enjeksiyon noktasının birbirine göre konumu. Bu beş bilgi hazırsa gövde, diyafram, conta, kurulum kiti ve pompa büyüklüğü tek görüşmede netleşir.

İlgili Ürünler

  • Dozaj pompası modelleri — PVDF kafa ve PTFE diyafram standart; conta ve kurulum kiti seçenekleriyle
  • Tekna serisi — orantılı dozaj ve ölçüme dayalı kontrol
  • Spring MS1 — viskoz akışkanlar ve yüksek debi için motorlu seri
  • pH probu — asit/baz dozajının ölçümle doğrulanması

İlgili Yazılar

Tüm Bloglar